Search Browse Subjects Browse Authors Shopping Cart

Quick Search:

Advanced Search
(You can always search in Google or Bing using Unicode Devnagari as "मी कसा झालो site:rasik.com")
 

Marathi Library New
- Select books and magazines.
- Receive by mail.
- Read them.
- Send back by mail.
- No shipping charges!
Marathi CDs & Cassettes
Marathi Books
  New Additions
  Browse Categories
  Browse Authors
  Browse Publishers
  Read Synopsis of Books
Best marathi books
  Favorite of Our Visitors
  Sahitya Akademi Winners
  List of Best by Antarnad
  List of Best by AIR 1997
  List of Best by ma.TA. 1986
Online Marathi Books
Learn Phonetics
About Us
Tell us your favorite books
Download Fonts


माझ्या मनाची रोजनिशी
Author: अंजली कीर्तने
Publisher: मॅजेस्टिक प्रकाशन
Add to Shopping Cart
Price: $2.71 $2.16 20% OFF ( ~113 Pages, R80)*
Reaches you in 4 to 5 weeks. We do not carry inventory. Availability status of Marathi books is always fluid. We promptly post refund for OutOfPrint books. (More options)

* Price does not include shipping charge. It is calculated for the the full order.

Note: Because of lack of uptodate information, certain books could be out of print or unavailable. In such case, the cost for those books will be refunded in full to you.


Synopsis:
ही कादंबरी रोजनिशी या प्रकारात लिहिली गेली असली, तरी त्यासाठी निवेदनाप्रमाणे संवादांचाही वापर केला गेला आहे. स्वगताचाही वापर आहे. यासाठी वेगवेगळया प्रकारे भाषेचा वापर केला आहे. ते करताना पात्रांचे विवक्षित व्यवसाय, लिंग, वय यांचे योग्य भान ठेवले आहे. यातील भाषा जीवनमूल्यांच्या प्रभावाचे दुहेरी कार्य करते. ती पात्रांवर व वाचकांवर एकाच वेळी प्रभाव पाडते.
अशा प्रकारे एक गंभीर नाजुक विषय लेखिकेने कल्पकतेने व कलात्मकतेने हाताळला आहे. ही कादंबरी वाचकांना अंतर्मुख होऊन विचार करायला लावते.
- नीलिमा पालवणकर

Review courtesy of Maharashtra Times:
२६मार्च२०००
नाजुक विषयाची कलात्मक मांडणी
- श्रीराम शिधये

‘माझ्या मनाची रोजनिशी’ ही अंजली कीर्तने यांनी लिहिलेली लघुकादंबरी. यात राजसने प्रौढ
वयात आपल्या बालपणाविषयी लिहिलेली रोजनिशी आहे. या लघुकादंबरीतील घटना ३
जानेवारी १९६४ ते १२ ऑक्टोबर १९६७ या काळात घडल्या आहेत. राजस ही १२/१३ वर्षांची
किशोरवयीन संवेदनशील मुलगी आहे.

रोजनिशीच्या सुरुवातीला ती तिच्या एकटेपणाविषयी लिहिते, ‘ममा अजून आली नाही. रात्रीचे
आठ वाजले आहेत. गॅलरीत उभं राहून पाय दुखायला लागले आहेत.’ हे लिहितानाच ती
शाळेतून घरी आल्यापासूनचे वातावरणही अत्यंत तरल शब्दांत टिपते. ‘मी शाळेतून घरी आले,
तेव्हा सगळीकडे सोनं उधळलं होतं. कोपर्‍यावरच्या चर्चच्या मेरीचा पुतळा उन्हात चमचमत
होता. सोन्याचा दिवस! हळूहळू सोनेरी रंग लाल झाला. मग फिकट शेंदरी. मग निळया
आकाशात किरमिजी फरकाटे उरले. निळयाचा जांभळा, जांभळयाचा काळा झाला...’ अशी ही
एखाद्या चित्रकाराप्रमाणे शब्दांनी सूर्यास्ताचे चित्र काढणारी संवेदनशील राजस. तिला तिच्या
आईच्या प्रियकराविषयी समजते आणि तिचं अवघं भावविश्वच हादरून जाते. त्या मानसिक
धक्क्यामुळे तिला येणारी असुरक्षिततेची भावना आणि त्यातून एकूणच मानवी नात्यांच्या
गुंत्याविषयी तिला आलेले नवे भान हे ढोबळ मानाने या कादंबरीचे आशयसूत्र सांगता येईल.
राजसची रोजनिशी आणि स्वगते हेच या लघुकादंबरीचे निवेदन आहे. रोजनिशी भूतकाळात
आणि स्वगते वर्तमानात, अशी काळाची द्विस्तरीय रचना यात केली आहे. उदा. आईच्या
प्रियकराविषयी कळल्यानंतरची अस्वस्थता रोजनिशीत जागोजागी आहे. या वयात ज्या प्रतिक्रिया
उमटायला हव्यात, त्याच तिथे उमटल्या आहेत. पण स्वगतात मात्र आज त्याविषयी काय वाटतं,
ते येतं. ‘तिच्याबाबत ‘लव्हर’ या शब्दानंही मी घायाळ झाले होते. आज मागे वळून पाहताना त्या
आठवणीतील दाह विझला आहे. वयाच्या पस्तिशीला आलेल्या स्त्रीमधली वैषयिक अतृप्ती तिला
व्यभिचार करायला प्रवृत्त करते, हे मानसशास्त्रीय सत्य आज कळल्यामुळे ते सारे क्षण आता
वेगळयाच उजेडात समजताहेत.’ या द्विस्तरीय रचनेमुळे कादंबरीचा अवकाश अधिक व्यापक
होतो व म्हणूनच ही राजसची दीर्घकथा राहत नाही, तर तिला लघुकादंबरीचे परिमाण लाभते. हे
लेखन रोजनिशी या प्रकारात असल्यामुळे लेखिकेला सर्वसाक्षी असल्याची भूमिका घेऊन चित्रण
करणे शक्य नाही. ती या लेखनप्रकाराचीच मर्यादा आहे.

या कादंबरीचे दुसरे वैशिष्टय असे की, ‘राजस’च्या मानसिक, सामाजिक सांस्कृतिक वास्तवाशी
निगडित असणार्‍या अनेक संदर्भांची उकल इथे विस्ताराने केली आहे. या रोजनिशीला स्वगताची
जोड आहे. त्यामुळे भूतकाळापासून वर्तमानकाळापर्यंतच्या नायिकेच्या त्या अनुभवाकडे
बघण्याच्या दृष्टिकोनात झालेला बदल आणि विकास इथे सूचित झाला आहे.

या लघुकादंबरीतील घटनांची निवड लेखिकेने कल्पकतेने व कलात्मकतेने केली आहे. पपांनी
राजसला डायरी भेट देणं, ‘तुला चालू मालूची मुलगी म्हणतात,’ असं प्रज्ञानं राजसला सांगणं,
येथपासून ते राजसने तिच्या आईला प्रियकराबरोबर बागेत नको त्या अवस्थेत बघणं इथपर्यंत
घटनांची साखळी सांगता येते. या घटना बाहयस्वरूपाच्या आहेत, तशाच त्या मानसिक
स्वरूपाच्याही आहेत. या घटना निवेदनातून संवादातून साकारतात व पात्रांच्या कृतीउक्तीतूनही
साकारतात. त्यातून कथानक आकाराला येते.

राजस, मंजुळ, पपा, ममी, साने बाई शास्त्रीजी, गीता, मीता, प्रज्ञा ही या लघुकादंबरीतील
महत्त्वाची पात्रे आहेत. राजस हे या लघुकादंबरीतील मध्यवर्ती पात्र. ती बारा - तेरा वर्षांची
गोड मुलगी आहे. ती गुणी आहे. अभ्यासात हुशार आहे. स्वप्नाळू आहे. तिला खूप मैत्रिणी
आहेत आणि मंजुळ नावाचा मित्रही आहे. मंजुळच्या आग्रहामुळे ती कविता लिहू लागली आहे.
राजस ही नुकतीच वयात येऊ पाहणारी मुलगी आहे. तसा शारीर उल्लेख ‘उगाच भिंतीच्या
आडोशाला स्वत:ला गच्च आवळून उभे राहयलं की, आपल्या चिमुकल्या उरोजांच्या स्पर्शानं
अंगावर काटा यायचा’ यातून व्यक्त होतो. आपली गुपितं ममाजवळ तिला सांगायची असतात.
पण ममाला वेळ नसतो. बाईंनी ‘पक्षिणी’ ही टिळकांची कविता वर्गात शिकवल्यावर ती अंतर्मुख
होते. साने बाई शाळा सोडून जातात, तेव्हा ती हळवी होते. संस्कृत शिकविणार्‍या शास्त्रीजींबद्दल
तिची भावना भक्तीची आहे. आईला प्रियकर आहे, हे कळल्यापासून ती आईवर बारीक लक्ष
ठेवते. ममाला लव्हर आहे, हे कळल्यापासून तिचे भावविश्व हादरून जाते. मंजुळ जवळचा मित्र
असला, तरी ती त्याबद्दल त्याच्याजवळ बोलू शकत नाही. म्हणून ती रोजनिशीत लिहिते,
‘बाहेरून वाटतं, तसं माझं घर छान, सुखी नाही. आमच्या घराचं भविष्य काय असेल, ते मलाही
ठाऊक नाही. ममा सुधारेल की भांडणं वाढत जातील, हे मलाही सांगता येणार नाही. ही भांडणं
अशीच वाढली, तर घराचं काय होईल? ममा तिच्या त्या फाटक्या कवीबरोबर पळून तर जाणार
नाही? मग मला पपा हॉस्टेलमध्ये ठेवतील! ते दुसरं लग्न करतील? तसं झालं, तर मी कोठे
जाऊ? माझं घर कोणतं?’ यावरून तिची असुरक्षिततेची भावना नेमकेपणाने अधोरेखित होते.
मंजुळ, साने बाई, शास्त्री ही सर्व आवडती माणसं दूर निघून जातात.

मंजुळ हेही या लघुकादंबरीतील महत्त्वाचे पात्र. मंजुळची आई गुजराथी व वडील मराठा
आहेत. मंजुळ हा आठवीत शिकणारा मजेदार मुलगा आहे. मनाला येईल तसं वागणारा नादिष्ट
प्राणी, असं त्याचं वर्णन रोजनिशीत येते. तो लंगडीही टॉप घालतो. किल्ली दिल्यासारखा
बोलायला लागला की न थांबणारा, असा बोलघेवडा मुलगा आहे. त्याच्यामुळे राजसचा
एकटेपणा काही प्रमाणात दूर होतो. मंजुळमुळेच शास्त्रीजी व राजसची ओळख होते.
आकाशकंदिल करणं, तोरणं करणं, नक्ष्या कापणं असे अनेक छंद त्याला आहेत आणि इतरांनाही
हे तो उत्साहाने शिकवतो. राजसच्या कवितांवर तो चित्रंही काढतो. आपल्या अनेक खाजगी
गोष्टीही तो राजसला विश्वासाने सांगत असे. आपल्या आई - वडलांविषयी त्याने राजसला जे
सांगितले, त्यामुळे राजसला स्त्री - पुरुष नात्याची आणखी एक काळोखी बाजू कळली होती.
मंजुळच्या आणि राजसच्या नात्याविषयी राजस एका स्वगतात लिहिते, ‘त्या वयात जेवढं
पूर्णत्वानं जाणता येतं, तेवढं तो मला जाणत होता. मला कविता जमली, तर त्याचा उत्सव
मंजुळच्या मनात एवढा का साजरा व्हावा? आनंदानं तुडुंब होणारे त्याचे ते गडद डोळे अजूनही
माझा पाठलाग करतात. असे निर्मळ डोळे बालपणीच्या परिसरातच फक्त सापडत असावेत.’
राजसचे पपा वैज्ञानिक असतात. पेपरातून त्यांचे लेख, मुलाखती, फोटो येतात. राजसला त्यांचा
सार्थ अभिमान आहे. राजसचे व त्यांचे नाते जवळिकीचे आहे. त्यांच्या मते, ममी प्रेमाच्या भंपक
कल्पनांच्या आहारी जाते. तिने आपल्या सोन्यासारख्या मुलीचा विचार करायला हवा. त्यांच्या
मते, राजस ही त्या दोघांमधील गोल्डन चेन आहे. पपा तिच्यासाठी ममीचे वागणं सहन करीत
असतात. आपली बायको सामान्य आहे, ती काल्पनिक दु:ख तयार करून आपल्या
व्यभिचारावर पांघरूण घालते, त्या फाटक्या पतंगात तिने काय पाहिले, असंही त्यांना वाटते.
राजसची ममी कोर्टात टायपिस्ट म्हणून नोकरी करते. त्याबाबतीत प्रत्येक स्त्रीनं आर्थिकदृष्टया
स्वावलंबी असावं, असं तिचं मत आहे. ममा दिसायला आकर्षक आहे. तिच्या गालाला खळया
पडतात, याचा उल्लेख रोजनिशीत आहे. आपला नवरा शेळपट आहे, असं तिचं मत आहे. तिला
प्रियकर आहे. भाजी आणण्याचं निमित्त करून ती त्याला भेटायला जाते. त्याच्यामुळेच ती
राजसला व घराला दुरावत चालली आहे. त्या गोष्टीवरून पपांची व तिची भांडणं होतात.
कादंबरीतील पात्रांची मुळे कादंबरीकाराच्या कल्पनाशक्तीने निर्माण केलेल्या वातावरणात
रुजलेली असतात. राजसच्या सभोवतालच्या वातावरणाचे बारीसारीक तपशील लेखिकेने पुरविले
आहेत. हे वातावरण या लघुकादंबरीचा अविभाज्य भाग झाले आहे. हे वातावरण राजसच्या
अंतर्बाहय वर्तनाला चालना देण्याचे कार्य करते. राजसची मूल्यदृष्टी व इतरा पात्रांची मूल्यदृष्टी
घटना - प्रसंगाप्रमाणे वातावरणातूनही सूचित केली जाते. राजसची संवेदनक्षमता या वातावरणातून
ठळक होते.

ही कादंबरी रोजनिशी या प्रकारात लिहिली गेली असली, तरी त्यासाठी निवेदनाप्रमाणे
संवादांचाही वापर केला गेला आहे. स्वगताचाही वापर आहे. यासाठी वेगवेगळया प्रकारे भाषेचा
वापर केला आहे. तो करताना पात्रांचे विवक्षित व्यवसाय, लिंग, वय यांचे योग्य भान ठेवले
आहे. यातील भाषा जीवनमूल्यांच्या प्रभावाचे दुहेरी कार्य करते. ती पात्रांवर व वाचकांवर एकाच
वेळी प्रभाव पाडते.

अशा प्रकारे एक गंभीर नाजुक विषय लेखिकेने कल्पकतेने व कालात्मकतेने हाताळला आहे. ही
कादंबरी वाचकांना अंतर्मुख होऊन विचार करायला लावले.

Write your review for this book

Other works of अंजली कीर्तने
   डॉ.आनंदीबाई जोशी: काळ आणि कर्तुत्व
   पाऊलखुणा लघुपटाच्या
   गानयोगी पं. द. वि. पलुस्कर
   मनस्विनी प्रवासिनी (ब्रिटिश पर्व)
   बहुरूपिणी दुर्गा भागवत : चरित्र आणि चित्र

Similar books:
  कादंबरी
   मृत्युंजय
   श्रीमान योगी
   स्वामी
   पार्टनर
   ययाति
   More ...  

Home Help Desk FAQ Your Comments

© 1998 - Rasik Enterprises.