Search Browse Subjects Browse Authors Shopping Cart

Quick Search:

Advanced Search
(You can always search in Google or Bing using Unicode Devnagari as "मी कसा झालो site:rasik.com")
 

Marathi Library New
- Select books and magazines.
- Receive by mail.
- Read them.
- Send back by mail.
- No shipping charges!
Marathi CDs & Cassettes
Marathi Books
  New Additions
  Browse Categories
  Browse Authors
  Browse Publishers
  Read Synopsis of Books
Best marathi books
  Favorite of Our Visitors
  Sahitya Akademi Winners
  List of Best by Antarnad
  List of Best by AIR 1997
  List of Best by ma.TA. 1986
Online Marathi Books
Learn Phonetics
About Us
Tell us your favorite books
Download Fonts


महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर
Author: ज्ञानराज गायकवाड
Publisher: राजवंश पब्लिकेशन
Add to Shopping Cart
Price: $9.38 $7.5 20% OFF ( ~440 Pages, R350)*
Reaches you in 4 to 5 weeks. We do not carry inventory. Availability status of Marathi books is always fluid. We promptly post refund for OutOfPrint books. (More options)

* Price does not include shipping charge. It is calculated for the the full order.

Note: Because of lack of uptodate information, certain books could be out of print or unavailable. In such case, the cost for those books will be refunded in full to you.


Synopsis:
ई-सकाळ रविवार जून २५ २००६
आंबेडकरांचे बहुमिती व्यक्तित्व चितारणारा ग्रंथ
( अरुण खोरे )

भारताच्या राज्यघटनेचे शिल्पकार आणि विसाव्या शतकात मानवमुक्तीचा अभूतपूर्व लढा उभा करणारे थोर नेते आणि विचारवंत - लेखक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या बहुमिती व्यक्तिमत्त्वाची ओळख करून देणारा, संदर्भ आणि तपशिलाने भरलेला एक नवा चरित्रग्रंथ केवळ वाचनीयच नव्हे, तर आंबेडकरांना समजून घेण्यासाठी एक महत्त्वाचा असा दस्तावेज आहे. हिंदीचे प्राध्यापक आणि आंबेडकरी चळवळीशी व विचारांशी निष्ठा असलेले प्रा. डॉ. ज्ञानराज काशिनाथ गायकवाड यांनी "महामानव डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर' हा सुमारे सव्वाचारशे पानांचा ग्रंथ अभ्यासून सिद्ध केला आहे. गेल्या काही वर्षांत आंबेडकरांच्या स्मरणाचे नित्य नवे संदर्भ देशात आणि जगभरात अभ्यासक मांडत असताना एकूण त्यांचे चरित्र आणि कर्तृत्व याचा सांगोपांग शोध घेण्याचा प्रयत्न नेटकेपणाने डॉ. गायकवाड यांनी केला आहे.

या चरित्राला बाबासाहेबांचे आद्य व जुने चरित्रकार चांगदेव भवानराव खैरमोडे यांनी लिहिलेल्या आंबेडकर चरित्राच्या सर्व खंडांचा मूलाधार मिळाला आहे. खैरमोडे यांच्या चरित्र खंडात आंबेडकरांच्या आयुष्यातील अनेक तपशीलवार घटनांचे तारीखवार असे चित्रण केलेले आहे. मराठीत पहिल्यांदाच या चरित्रामुळे आंबेडकरांचा जीवनसंघर्ष तपशीलवार समजू शकला, हे नोंदविले पाहिजे. अशा मूळ चरित्रग्रंथांचा आधार डॉ. गायकवाड यांच्या या नव्या चरित्राला लाभला आहे. त्यामुळेच हे चरित्र विशेष वाचनीय आणि वेगळे झाले आहे.

डॉ. गायकवाड यांनी नव्या जिज्ञासूंना आणि विद्यार्थ्यांना उपयुक्त ठरेल अशा पाच भागांत या चरित्रग्रंथाची विभागणी केली आहे. त्यामुळे आंबेडकरांचे पूर्वायुष्य, त्यांचे शिक्षण, स्वातंत्र्यचळवळीतील त्यांची सामाजिक भूमिका, स्वातंत्र्योत्तर काळातील राज्यघटनेचे काम आणि आयुष्याच्या अखेरीस त्यांनी स्वीकारलेली धम्मदीक्षा, हे विषय तपशीलवार मांडले आहेत.

या चरित्रातील सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आंबेडकरांचे आजोबा मालोजीराव, वडील सुभेदार रामजी आणि त्यांचे सारे कुटुंबीय यांच्या बाबतची तपशीलवार माहिती व पार्श्वभूमीही आहे. लढवय्या असलेल्या व शिक्षणात रस असलेल्या बाबासाहेबांच्या वडिलांचे वेगळे व्यक्तिमत्त्व यात पाहायला मिळते. शिक्षणासाठी त्या वेळच्या "आंबावडेकर' कुटुंबात किती तळमळ होती आणि त्याचा परिणाम बाबासाहेबांचे शिक्षण नीट होण्यात कसा झाला, हे वाचताना आपण भारावून जातो. पूर्वाश्रमीच्या अस्पृश्य समाजातला एक तरुण मॅट्रिकची परीक्षा आणि त्यानंतर बी.ए.ची परीक्षा उत्तीर्ण होतो, हा या समाजाचे भविष्य बदलणारा टप्पाच ठरतो. त्यानंतरचे देशात आणि परदेशात झालेले बाबासाहेबांचे उच्च शिक्षण, त्यांनी प्राप्त केलेल्या पदव्या आणि त्यांनी केलेले ग्रंथलेखन, या सार्‍याच पैलूंकडे डॉ. गायकवाडांनी लेखक म्हणून बारकाईने लक्ष देऊन नोंदी केल्या आहेत. बाबासाहेबांच्या पहिल्या पत्नी रमाबाई व त्यांचे ३५ वर्षांचे सहजीवन, उत्तर आयुष्यात डॉ. शारदा कबीर यांच्याशी झालेला द्वितीय विवाह याबाबतही ग्रंथातील तपशील महत्त्वाचे आहेत. कुटुंबवत्सल असलेले बाबासाहेब समाजाच्या हितासाठी किती तळमळत होते आणि त्यामुळे त्यांची कुचंबणा कशी होत होती, याची काही उदाहरणे डॉ. गायकवाड यांनी दिली आहेत.

आंबेडकर स्वातंत्र्य चळवळीत गांधीजींचे प्रामाणिक असे विरोधक होते. "स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर अस्पृश्य समाजाला हिंदू समाज कसे वागवणार आहे,' असा सवाल ते विचारत होते. या प्रश्नाचे उत्तर गांधीजींपाशीही नव्हते. त्यामुळेच अखेर आत्मसन्मानाचा पर्याय म्हणून बाबासाहेबांनी बौद्ध धर्माची दीक्षा घेतली. हा सारा प्रवास डॉ. गायकवाड यांनी तपशीलवार व साधार असा दिला आहे. प्रकरणे करून, उपशीर्षके देऊन लेखकाने हे चरित्र नेमकेपणाने वाचकांच्या समोर ठेवले आहे. आंबेडकर नीट समजून घेण्यासाठी आणि त्यांच्या जीवनसंघर्षाच्या मागची वैचारिक भूमिका लक्षात येण्यासाठी हे चरित्र निश्चितच महत्त्वाचे आहे आणि प्रेरकही!

- अरुण खोरे

कर्तव्यनिष्ठ गृहस्थ डॉ. आंबेडकर

ज्येष्ठ लेखक-समीक्षक डॉ. ज्ञानराज गायकवाड यांनी लिहिलेल्या "महामानव- डॉ. भीमराव रावजी आंबेडकर' या चरित्र ग्रंथाचे प्रकाशन रविवारी सोलापुरात होत आहे. या ग्रंथातील हा वेचक भाग.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आपल्या कुटुंबीयांसह "राजगृह' या आपल्या सुंदर व प्रशस्त वास्तूत राहण्यास आले होते. डॉ. आंबेडकरांनी तीन-तीन खोल्यांचे दोन ब्लॉक्स राजगृहाच्या तळमजल्यावर बांधून घेतले होते. त्या दोन ब्लॉक्समध्ये त्यांनी आपल्या कुटुंबीयांच्या राहण्याची व्यवस्था केली होती. राजगृहाच्या पहिल्या मजल्यावर डॉ.बाबासाहेबांनी स्वत:च्या राहण्याच्या सोयीबरोबरच आपल्या प्रिय ग्रंथालयाची आणि कार्यालयाचीही सोय केली होती. त्यांनी स्वत: आराखडा तयार करून त्याप्रमाणे सोयी करून घेतल्या होत्या.

आर्थिक स्थिती थोडी बरी झाल्यामुळे १९३० मध्ये त्यांनी दादरच्या हिंदू कॉलनीत ९९ आणि १२९ क्रमांकांचे प्लॉट विकत घेऊन ठेवले होते. त्यांनी पाचव्या गल्लीतील १२९ क्रमांकाच्या प्लॉटवर आपल्या कुटुंबीयांबरोबर राहण्यासाठी इमारत बांधण्याचे ठरविले होते. आणि तिसर्‍या गल्लीतील ९९ क्रमांकाच्या प्लॉटवर भाड्याने देण्यासाठी इमारत बांधण्याचे ठरविले होते. त्यासाठी त्यांनी सेंट्रल बॅंक ऑफ इंडियाकडून कर्ज घेतले होते. त्यांनी १९३१ च्या जानेवारी महिन्यात १२९ क्रमांकाच्या प्लॉटवर राहण्याच्या वास्तूचे बांधकाम सुरू केले. ते बांधकाम १९३३ मध्ये पूर्ण होऊन "राजगृह' ही राहण्याची वास्तू तयार झाली. प्लॉट क्रमांक ९९ वर दुसर्‍या इमारतीचे बांधकाम १९३२ मध्ये सुरू झाले. ते बांधकाम पूर्ण झाल्यावर त्यांनी त्या इमारतीचे नाव "चार मिनार' असे ठेवले. "राजगृह' हे नाव हिंदू संस्कृती आणि बौद्ध संस्कृतीशी संबंधित होते, तर "चार मिनार'हे नाव मुस्लिम संस्कृतीशी संबंधित होते. पुढे ग्रंथांच्या खरेदीच्या आणि इतर गोष्टींच्या कर्जाची फेड करण्यासाठी ९ मे १९४१ रोजी त्यांनी "चार मिनार' ही इमारत विकली. मात्र "राजगृह' ही वास्तू त्यांनी कायम आपल्या मालकीची ठेवली.

"राजगृह' या आपल्या मालकीच्या प्रशस्त वास्तूत राहण्यास आल्याचा रमाबाईंना व सर्वांनाच अतिशय आनंद झाला. ते सर्व जण पोयबावाडीच्या चाळीतील भाड्याच्या खोल्यांतून आपल्या स्वत:च्या राजगृहात राहण्यास आले होते, याचा त्यांना अत्यानंद होणे स्वाभाविक आहे! त्या अत्यानंदातही रमाबाई पोयबावाडीच्या चाळीतील स्त्रियांना कधी विसरल्या नाहीत. रमाबाई आपुलकीने त्या स्त्रियांना भेटण्यास जात असत आणि त्यांना आपल्या घरी येण्याचे आमंत्रण देत असत. रमाबाई म्हणजे मूर्तिमंत माणुसकीच होत्या. प्रेमळ व कष्टाळू रमाबाई आपुलकीने माणसे जोडण्यात आणि समाजसेवेला पूर्णपणे वाहून घेतलेल्या आपल्या प्रिय पतीच्या पाठीशी मोठ्या विश्वासाने खंबीरपणे उभे राहण्यात पारंगत होत्या. हा त्यांचा सद्गुणच त्यांच्या संसाराचा भक्कम आधार होता!

डॉ. आंबेडकर आपल्या संसाराची, पत्नी रमाबाई, भावजय लक्ष्मीबाई, मुलगा यशवंत आणि पुतण्या मुकुंद यांची काळजी घेत असत. रमाबाई व यशवंत यांच्या आजारपणाकडे आणि औषधोपचारांकडेही त्यांचे लक्ष असे; परंतु समाजसेवेच्या कार्यातून त्यांना घरच्यांसाठी जास्त वेळ देता येत नव्हता, ही त्यांची व्यथा होती. ते घरच्यांना खर्चासाठी पुरेसा पैसाही देऊ शकत नव्हते. ते विचार करीत होते, की मुंबईतील सरकारी लॉ कॉलेजचे प्राचार्यपद जर आपल्याला मिळाले, तर आपली आर्थिक स्थिती थोडी सुधारेल. ते त्यासाठी १९३२ पासूनच प्रयत्न करीत होते. पण मे १९३५ पर्यंत त्यांना त्या प्रयत्नांत यश मिळाले नाही. तरी पण त्यांचा प्रयत्न चालूच होता. अशा वेळी काळाने त्यांच्या संसारावर अतिशय दु:खद आघात केला.

१९३५ च्या जानेवारी महिन्यापासून रमाबाईंचा आजार वाढतच चालला होता. औषधोपचारही लागू होत नव्हता. एप्रिलच्या शेवटच्या आठवड्यापासून बाबासाहेब आजारी रमाबाईंच्या जवळ बसून राहू लागले. आजारी रमाबाई त्यांच्याकडे एकटक बघत असत. बोलण्याचा प्रयत्न करीत असत; पण अंगात त्राण नसल्यामुळे त्या बोलू शकत नव्हत्या. त्यांना स्वत: बाबासाहेब औषध देत असत आणि कॉफी किंवा मोसंबीचा रस स्वत:च्या हाताने पाजण्याचा प्रयत्न करीत असत. बाबासाहेबांच्या आग्रहामुळे रमाबाई थोडी कॉफी किंवा मोसंबीचा रस पीत असत. त्यांचा आजार काही केल्या बरा झाला नाही. २६ मे १९३५ रोजी सकाळच्या नऊ वाजण्याच्या वेळेस रमाबाईंचे दु:खद निधन झाले आणि बाबासाहेबांवर दु:खाचा फार मोठा आघात झाला! जवळ जवळ तीस वर्षांच्या संसारात प्रेमाने व धैर्याने भक्कम सोबत देणार्‍या रमाबाई मध्येच अचानक सोबत सोडून न परतीच्या वाटेने कायमच्या दूर निघून गेल्या आणि बाबासाहेब आपल्या संसारात अगदी एकाकी झाले! एक चिंताजनक प्रश्न निर्माण झाला होता, की डॉ. आंबेडकर आता आपले समाजसेवेचे व्रत चालू ठेवतात की सोडून देतात! पण त्या महामानवाने आपली प्रिय पत्नी रमाबाई यांच्या अंतरीच्या इच्छेचा मान राखला आणि अस्पृश्यांच्या व हिंदुस्थान या आपल्या देशाच्या भल्यासाठी आपले समाजसेवेचे व्रत चालूच ठेवले. आपले कोणतेही कर्तव्य असो, ते निष्ठेने करीत राहण्यात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कर्तव्यपूर्तीचा आनंद अनुभवीत असत.


Maharashtra Times Review
Loksatta Review

Write your review for this book


Similar books:
  चरित्र
   राजा शिवछत्रपति
   कहाणी लंडनच्या आजीबाईंची
   जवाहरलाल नेहरू
   मोगरा फुलला
   कान्होजी आंग्रे
   More ...  

Home Help Desk FAQ Your Comments

© 1998 - Rasik Enterprises.