Search Browse Subjects Browse Authors Shopping Cart

Quick Search:

Advanced Search
(You can always search in Google or Bing using Unicode Devnagari as "मी कसा झालो site:rasik.com")
 

Marathi Library New
- Select books and magazines.
- Receive by mail.
- Read them.
- Send back by mail.
- No shipping charges!
Marathi CDs & Cassettes
Marathi Books
  New Additions
  Browse Categories
  Browse Authors
  Browse Publishers
  Read Synopsis of Books
Best marathi books
  Favorite of Our Visitors
  Sahitya Akademi Winners
  List of Best by Antarnad
  List of Best by AIR 1997
  List of Best by ma.TA. 1986
Online Marathi Books
Learn Phonetics
About Us
Tell us your favorite books
Download Fonts


अर्वाचीन मराठी काव्यदर्शन
Author: अक्षयकुमार काळे
Publisher: बनहट्टी प्रकाशन
Add to Shopping Cart
Price: $17.38 $13.9 20% OFF ( ~815 Pages, R650)*
Reaches you in 4 to 5 weeks. We do not carry inventory. Availability status of Marathi books is always fluid. We promptly post refund for OutOfPrint books. (More options)

* Price does not include shipping charge. It is calculated for the the full order.

Note: Because of lack of uptodate information, certain books could be out of print or unavailable. In such case, the cost for those books will be refunded in full to you.


Synopsis:
शंभर वर्षातील काव्याचा सखोल वेध

Review courtesy of Maharashtra Times:
८ऑक्टोबर२०००
शंभर वर्षांतील काव्याचा सखोल वेध
- सुजाता शेणई

आधुनिक मराठी कवितेचे अभ्यासक म्हणून डॉ. अक्षयकुमार काळे परिचित आहेत. ‘सूक्तसंदर्भ’, ‘गोविंदाग्रज-समीक्षा’ (संपादित), ‘कविता कुसुमाग्रजांची’ ही त्यांची पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. कवितेचा जाणीवपूर्वक विचार करणारे, ‘स्वातंत्र्योत्तर मराठी काव्यातील प्रवाह’ हा विषय घेऊन पीएच. डी. संपादन केलेले डॉ. अक्षयकुमार काळे ‘अर्वाचीन मराठी काव्यदर्शन’ या ग्रंथातही कवितेविषयक जाणकार संशोधकाची भूमिका घेतात.

‘अर्वाचीन मराठी काव्यदर्शन’ या ग्रंथात इ. स. १८८५ ते १९९८ एवढी दीर्घ कालमर्यादा समाविष्ट केली आहे. या दीर्घ कालमर्यादेचे अभ्यासाच्या दृष्टीने, कालखंडाच्या दृष्टीने, चार खंडांत विभाजन केले आहे. पहिला खंड हा १८८५ मे १९२० या कालमर्यादेचा असून केशवसुत, त्यांचे समकालीन, अर्वाचीन काव्यातील परंपराशरणता याविषयीची वैशिष्टये नमूद करणारा आहे. दुसर्‍या खंडात १९२०-४५ या काळात उदयाला आलेले रविकिरण मंडळ व नवपूर्वकाव्यातील कवी-कवयित्री यांच्या काव्यविषयक जाणीवांचा आढावा घेतला आहे. तिसरा टप्पा हा १९४५-६० असून या काळात कवी मर्ढेकरांसारखा नवकवी होऊन गेला. मर्ढेकरांनी आणलेली नवकविता आणि त्यानंतर नवकाव्याचा झालेला विकास हे या खंडाचं वैशिष्टय इथं साक्षेपानं मांडलं आहे. चौथा खंड १९६० ते ८५ असून लघुनियतकालिकांतील कविता, भावकवींचे वेगळेपण, साम्यवादी कविता, दलित-आदिवासी कविता, अर्वाचीन मराठी काव्यप्रकार याची साधक-बाधक चर्चा करणारा आहे. या चार कालखंडांची विभागणी पंचवीस प्रकरणांत केली आहे. प्रत्येक प्रकरणात त्या कालखंडातील कवी-कवयित्रीची
वाङ्मयसूची व काव्यवैशिष्टये देण्याचा केलेला प्रयत्न स्तुत्य वाटतो.

वैशिष्टयपूर्ण नोंद

आधुनिक मराठी काव्याची सुरुवात १८८५पासून झाली. ही काव्यपरंपरा केशवसुतांपासून सुरू झाली असली, तरी मराठीला केशवसुतपूर्व मराठी काव्यपरंपरा आहे. ही काव्यपरंपरा कशी होती, तिची सामाजिक-राजकीय पार्श्वभूमी कोणती होती, तत्कालिन काळाचे संदर्भ त्या काव्यातून कसे जाणवतात याची स्थूल रूपरेषा पहिल्या दोन प्रकरणांतून येते. कालखंडाप्रमाणे टप्पे केल्याने अभ्यासकांना दिशा मिळते. प्रत्येक कालखंडाची स्वत:ची वैशिष्टये असतात, त्यात काव्यानुसार चढ-उतार होत असतात, याची वैशिष्टयपूर्ण नोंद यात केली आहे. मराठी काव्याच्या आधुनिक पार्श्वभूमीची स्वरूपमीमांसा करताना ज्या आधुनिकत्वातून त्याला बळ आणि प्रेरणा मिळाली, त्या आधुनिकत्वाचा, त्यात अनुस्यूत असणार्‍या निष्ठा, मूल्ये यांचा विचार क्रमप्राप्त ठरतो; तो विचार यात केला आहे. १८१८ ते १८८५ अशा विस्तीर्ण कालखंडात मराठी कवितेला संपूर्ण नवचेतना देऊ शकणारं उत्तुंग काव्यव्यक्तिमत्त्व निर्माण झाले नाही. या धूसर संधिकालात केशवसुतांचा उदय झाला. आपल्या प्रतिभेचा ठसा त्यांनी असा उमटविला की, केशवसुत बंडखोर ठरले.
आजही त्यांचं काव्यकर्तृत्व स्तिमित करणारं ठरतं. एखाद्या कवीचं मोठेपण तपासताना त्याच्यामागील पार्श्वभूमीही तितकीच वस्तुनिष्ठपणे तपासायला हवी, ही काळे यांची भूमिका यथायोग्य वाटते.

गेली वीस वर्षे डॉ. काळे यांनी अर्वाचीन काव्याचा अभ्यास सातत्याने सुरू ठेवला आहे. हा अभ्यास पुस्तकरूपाने समोर ठेवताना अधिकाधिक तटस्थ कसे राहता येईल, काव्याकडे वस्तुनिष्ठपणे कसे बघता येईल, याचा त्यांनी प्रयत्न केला आहे. प्रस्तुत ग्रंथात शंभर वर्षांच्या कालखंडातील अर्वाचीन मराठी काव्याचे दर्शन असल्याने अनेक कवी-कवयित्रींना स्थान देणं महत्त्वाचं होतं. यातील काही कवी-कवयित्रींवर तर स्वतंत्र प्रबंध निर्माण झाले आहेत आणि काहींवर अजूनही होतील. लेखकाला याची जाणीव आहे. केशवसुत, मर्ढेकर हे तर क्रांतिकारी युगकवी; पण त्यांच्याशिवाय तांबे, गोविंदाग्रज, माधव जूलियन, कुसुमाग्रज, अनिल, बोरकर, मुक्तिबोध, चित्रे, सुर्वे, ग्रेस असे कितीतरी श्रेष्ठ कवी आहेत; ज्यांच्यात आपले प्रभावक्षेत्र निर्माण करण्याची क्षमता आहे. या कविश्रेष्ठांच्या कार्यकर्तृत्वाचं मूल्यमापन आहे. अभ्यासकांना संदर्भसूची उपलब्ध आहे. या मोठया कवींबरोबर लहान कवींचीही नोंद आहे. काव्यलेखनाचा हा दीर्घ आढावा सूक्ष्म नसला, तरी अभ्यसनीय व दिशादर्शक आहे. वाङ्मय-खंडाचे लेखन करताना लेखकाला लेखनाची जी शिस्त पाळावी लागते, कालक्रम पुन:पुन्हा तपासून पहावा लागतो, संदर्भसूची परिपूर्ण करण्याकडे विशेष लक्ष द्यावं लागतं, ती जबाबदारी डॉ. काळे यांनी संभाळलेली दिसते.

साक्षेपाने चर्चा

या ग्रंथात कवी-कवयित्रींचं पूर्ण व टोपण नाव, जन्म-मृत्यू साल, वास्तव्य, शिक्षण, संक्षिप्त जीवन-चरित्र, संपूर्ण प्रकाशित ग्रंथसंपदा यांची नोंद असल्यानं तो कवी किंवा कवयित्रीचं लेखन समजून घ्यायला मदत होते. या ग्रंथाचं आणखी एक वैशिष्टय म्हणजे १९७०नंतर लिहिते झालेले आणि आजही लिहीत असलेले फ. मु. शिंदे, प्रसन्नकुमार पाटील, इंद्रजित भालेराव, अशोक नायगावकर, नीरजा इत्यादी कितीतरी कवी-कवयित्रींची नोंद घेतली आहे. ग्रंथ अद्ययावत व्हावा, यासाठी केलेला हा प्रयत्न आहे. प्रत्येक प्रकरणानंतर समारोपात त्या कालखंडाची वैशिष्टये, सामर्थ्य, मर्यादा याची साक्षेपाने चर्चा केली आहे.

अर्वाचीन मराठी कविता समृद्ध करणारे अनेक प्रवाह या कालखंडात निर्माण झाले. भावकविता, नवकविता, साम्यवादी कविता, दलित कविता, आदिवासी कविता अशी त्यांची वर्गवारी करता येते. कविता या वाङ्मयप्रकारात काही निराळेपण निर्माण करणार्‍या या काव्यप्रकारांची चर्चा यात आहे. ‘महाकाव्य ते हायकू’मधील काव्यप्रकरणात, यातील काही काव्यप्रकार एका विशिष्ट टप्प्यावर लोकप्रिय झाले; कालांतराने र्‍हासही पावले. त्यांच्या उत्कर्षाला, र्‍हासाला वाङ्मयीन वातावरण, बदलती रसिकाभिरुची कारणीभूत ठरत असते. काव्याच्या मूल्यमापनाचे निकष निश्चित करण्याकरता हे वर्गीकरण आवश्यक असते. या वर्गीकरणात ग्रामीण कविता मात्र पूर्ण दुर्लक्षित झाली आहे. काव्यप्रकारांच्या स्थितीगतीचा समग्रपणे विचार करून लेखकाने दहा निष्कर्ष काढले आहेत. द्वितीय महायुद्धोत्तर काळात मुक्ततेच्या हव्यासापायी वृत्त आणि छंद यांची हेळसांड झाली. आत्माविष्काराच्या वेगवेगळया वाटा शोधण्याची आणि रसिकांना अधिक प्रगल्भ करण्याची, त्यांची आस्वादक्षमता वाढविण्याची आजच्या कवींची क्षमता गोठत चालली आहे. प्रयोगशीलता, गतिशीलता,
उत्साह आणि आत्मविश्वास यांचा अभाव काव्यप्रकारांसाठी मारक ठरला आहे. मराठी कवितेच्या विकासासाठी ही स्थिती निश्चितच स्पृहणीय नाही. हे निष्कर्ष कवितेवरच्या प्रेमातून आणि चिंतनातून आलेले आहेत. कवींनी आणि समीक्षकांनी याची आवर्जून नोंद घेतली पाहिजे.

‘अर्वाचीन मराठी काव्यदर्शन’सारख्या आठशे पानांचा ग्रंथ पा. ना. बनहट्टी प्रकाशनाने प्रकाशित केला आहे. समीक्षाग्रंथाच्या प्रकाशनासाठी प्रकाशकही जबर इच्छाशक्ती असणारे व वाङ्मयव्यवहाराप्रती समर्पित असावे लागतात. अशा ग्रंथांचे मूल्य अधिक असते. पुढील सर्व अडचणी लक्षात घेऊन प्रकाशकांनी ही तयारी दर्शविली, हेही कौतुकास्पद आहे. प्रकाशकांच्या भाषेत सांगायचे तर हा ग्रंथ म्हणजे डॉ. अक्षयकुमार काळे यांच्या काव्यविषयक दीर्घ अभ्यासतपश्चर्येची स्पृहणीय फलश्रुतीच होय.

Write your review for this book

Other works of अक्षयकुमार काळे
   गालिबचे काव्यविश्व : अर्थ आणि भाष्य
   मर्ढेकरांची कविता - आकलन आस्वाद आणि चिकित्सा

Similar books:
  काव्य
   झेंडूची फुले
   रंग माझा वेगळा
   विशाखा
   मर्ढेकरांची कविता
   चांदणवेल
   More ...  
  समीक्षा
   रसिकहो!
   सर्व सुर्वे
   दुनिया तुला विसरेल!
   धार आणि काठ
   बहिणाबाई चौधरी एक चिंतन
   More ...  
  संशोधन
   युगांत
   नथुरामायण
   मराठी रियासत - खंड १ ते ८
   डॉ.आनंदीबाई जोशी: काळ आणि कर्तुत्व
   पेशवाईतील साडेतीन शहाणे
   More ...  

Home Help Desk FAQ Your Comments

© 1998 - Rasik Enterprises.